Lễ hội thác Bản Giốc - Sắc thu biên viễn bên dòng Quây Sơn kỳ vĩ
NSSC Cao BằngĐăng: Cập nhật lần cuối: 11 phút đọc

Giữa không gian kỳ vĩ của vùng núi đá vôi biên giới phía Bắc, lễ hội thác Bản Giốc đã trở thành sự kiện văn hóa thường niên tiêu biểu bậc nhất của đồng bào các dân tộc tỉnh Cao Bằng. Từ nghi thức thỉnh nước nguồn trong lành dưới chân dòng thác bạc đến màn đồng diễn nghệ thuật dân gian quy mô hàng nghìn nghệ nhân, ngày hội khắc họa trọn vẹn khát vọng bình yên và sức sống văn hiến nơi địa đầu Tổ quốc.
Nguồn gốc hình thành và không gian lễ hội thác Bản Giốc
Sự hình thành và phát triển của lễ hội thác Bản Giốc bắt nguồn từ truyền thống sinh hoạt văn hóa lâu đời của cư dân bản địa sinh sống dọc lưu vực dòng sông biên giới. Trải qua thời gian, các nghi thức tạ ơn thiên nhiên của bản làng đã được quy tụ và nâng tầm thành ngày hội văn hóa lớn của toàn tỉnh.
Dấu mốc nâng tầm quy mô sự kiện văn hóa cấp tỉnh
Từ những sinh hoạt tín ngưỡng nông nghiệp cổ truyền cầu mưa thuận gió hòa của cư dân vùng biên, năm 2017 đánh dấu cột mốc lịch sử khi sự kiện tại huyện Trùng Khánh chính thức được nâng cấp thành lễ hội thác Bản Giốc với quy mô cấp tỉnh tổ chức định kỳ hằng năm. Quyết sách văn hóa này gắn liền với quá trình bảo tồn hệ giá trị di sản tự nhiên và nhân văn trong vùng lõi của Công viên địa chất Non nước Cao Bằng, nơi lưu giữ những tầng địa chất đá vôi hàng trăm triệu năm tuổi.
Không gian trung tâm diễn ra lễ hội thác Bản Giốc trải rộng trên địa bàn xã Đàm Thủy, huyện Trùng Khánh, kết nối trực tiếp giữa danh thắng thác Bản Giốc hùng vĩ, ngôi cổ tự chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc trên sườn núi Phia Nhằm cùng kỳ quan thạch nhũ động Ngườm Ngao và những nếp nhà sàn đá cổ tại làng đá cổ Khuổi Ky.
| Hạng mục bách khoa | Nội dung thông tin định danh của lễ hội |
|---|---|
| Tên gọi chính thức | Lễ hội thác Bản Giốc |
| Cấp độ tổ chức | Lễ hội văn hóa truyền thống quy mô cấp tỉnh thường niên |
| Thời gian tổ chức | Đầu tháng Mười dương lịch hằng năm (dịp mùa thu vùng cao) |
| Không gian trung tâm | Khu danh thắng thác Bản Giốc và chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc, xã Đàm Thủy, huyện Trùng Khánh |
| Nghi lễ tâm linh cốt lõi | Nghi thức rước nước thiêng từ chân thác lên chùa và đại lễ cầu quốc thái dân an |
| Điểm nhấn nghệ thuật | Màn đồng diễn hát Then đàn Tính của hàng nghìn nghệ nhân Tày, Nùng |
| Cộng đồng chủ thể | Đồng bào các dân tộc Tày, Nùng, Mông, Dao, Kinh, Sán Chỉ tại Cao Bằng |
Sắc thu mùa lúa chín vàng nơi thung lũng biên cương
Thời điểm khai màn lễ hội thác Bản Giốc vào đầu tháng Mười dương lịch hằng năm được lựa chọn dựa trên sự giao hòa tuyệt mỹ của khí hậu và nhịp điệu mùa vụ miền sơn cước Đông Bắc. Đây là lúc tiết trời thu vùng cao dịu mát, làn nước sông Quây Sơn chuyển sang màu xanh ngọc bích trong vắt và lưu lượng nước đổ qua các tầng thác đạt độ căng tràn, tung bọt trắng xóa giữa nắng thu vàng óng.
Bao quanh chân thác và khắp cánh đồng xã Đàm Thủy, huyện Trùng Khánh là bức tranh mùa lúa chín vàng trải dài dưới chân những dãy núi đá vôi trùng điệp. Tháng Mười cũng là thời khắc mùa thu hoạch nông sản bản địa bước vào độ rộ nhất, hương lúa mới hòa quyện cùng mùi hương bùi ngậy đặc trưng của mùa thu hoạch hạt dẻ Trùng Khánh trên các sườn đồi.
Nghi thức rước nước thiêng tại lễ hội thác Bản Giốc
Phần lễ của lễ hội thác Bản Giốc mang chiều sâu triết lý nhân sinh và tín ngưỡng thờ mẫu nước của cư dân nông nghiệp vùng thung lũng đá vôi. Tâm điểm thiêng liêng mở đầu toàn bộ chuỗi sự kiện chính là lễ rước nước thiêng kết nối giữa mạch nguồn thiên nhiên và không gian cửa thiền.
Hành trình thỉnh nước nguồn dưới chân dòng thác bạc
Ngay từ sáng sớm ngày khai hội, khi màn sương thu còn bảng lảng trên mặt dòng Quây Sơn, các vị cao niên có uy tín trong cộng đồng người Tày, Nùng cùng chư tôn đức tăng ni và đại diện nhân dân tập trung tại bến nước dưới chân thác Bản Giốc để cử hành lễ rước nước thiêng.
Sau nghi thức khấn nguyện, dòng nước tinh khiết nhất giữa lòng sông dưới chân thác được múc trang trọng vào những chiếc chóe sứ đựng nước nguồn có hoa văn cổ truyền và phủ khăn điều đỏ thắm. Những chiếc chóe sứ đựng nước nguồn này được đặt lên kiệu sơn son thếp vàng do đội trai tráng khỏe mạnh mặc trang phục lễ nghi truyền thống rước đi trong tiếng trống hội, tiếng chiêng và tiếng nhạc ngũ âm trầm hùng.
- Lễ cáo yết thần sông núi dưới chân thác: Thực hiện nghi thức dâng hương tri ân nguồn nước mát lành của dòng Quây Sơn đã nuôi dưỡng sự sống và ruộng đồng vùng biên.
- Nghi thức lấy nước vào chóe sứ đựng nước nguồn: Tuyển chọn mạch nước trong vắt dưới chân dòng thác chính đưa vào bình gốm sứ truyền thống đặt trên kiệu bát cống.
- Đoàn rước kiệu qua thung lũng Đàm Thủy: Quy tụ đội múa lân sư rồng, đội nhạc lễ, các chư tăng cùng hàng trăm thiếu nữ Tày, Nùng trong sắc áo chàm hộ tống kiệu nước lên chùa.
- Lễ dâng nước và khóa lễ kỳ an tại tòa Tam Bảo: An vị bình nước thiêng trên thượng điện, cử hành nghi thức tụng kinh chúc phúc cho non sông gấm vóc.

Đại lễ cầu quốc thái dân an nơi cổ tự biên thùy
Khi đoàn kiệu lễ rước nước thiêng bước qua cổng Tam quan và tiến lên sân chính điện của ngôi chùa tựa lưng vào núi Phia Nhằm, các chóe sứ đựng nước nguồn được trịnh trọng nghinh rước vào tôn trí tại tòa Tam Bảo.
Khóa lễ cầu quốc thái dân an tại lễ hội thác Bản Giốc gửi gắm ước vọng sâu sắc của đồng bào các dân tộc nơi phên giậu phía Bắc về một đất nước thái bình thịnh trị, biên cương vững bền, mưa thuận gió hòa và vạn vật sinh sôi. Nghi thức này tiếp nối mạch nguồn văn hóa tâm linh hộ quốc an dân từ ngàn xưa ở kinh đô Hoàng thành Thăng Long lan tỏa tới tận các vùng biên ải xa xôi, khẳng định sự thống nhất bền chặt trong đời sống tinh thần của cộng đồng dân tộc Việt Nam.
Diễn xướng nghệ thuật bản địa trong lễ hội thác Bản Giốc
Khép lại phần nghi lễ trang nghiêm nơi cổ tự, phần hội của lễ hội thác Bản Giốc bùng nổ với chuỗi hoạt động diễn xướng dân gian và giao lưu văn hóa giàu bản sắc. Toàn bộ thung lũng chân thác trở thành một sân khấu thực cảnh khổng lồ tôn vinh di sản văn hóa phi vật thể của cư dân miền núi Đông Bắc.
Màn đồng diễn hát Then đàn Tính của nghìn nghệ nhân
Điểm nhấn nghệ thuật gây ấn tượng mạnh mẽ nhất trong khuôn khổ lễ hội thác Bản Giốc chính là màn đồng diễn hát Then đàn Tính xác lập kỷ lục với sự tham gia của hàng nghìn nghệ nhân, diễn viên quần chúng và học sinh đến từ khắp các địa phương trong tỉnh. Trong sắc áo chàm truyền thống điểm xuyết những dải tua rua ngũ sắc và vòng bạc lấp lánh, hàng nghìn nghệ nhân cùng nâng cây đàn Tính bầu ngân lên những khúc ca mượt mà của nghệ thuật Hát Then đàn Tính người Tày Cao Bằng — di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại đã được UNESCO ghi danh.
Giữa phông nền thiên nhiên kỳ vĩ của dòng thác biên giới, thanh âm trong trẻo từ những bầu đàn làm bằng quả bầu khô kết hợp cùng lời ca Then trầm bổng ngợi ca vẻ đẹp quê hương, tình yêu đôi lứa và lòng biết ơn tổ tiên.

Không gian trò chơi dân gian và hương vị mùa thu
Song hành cùng các chương trình biểu diễn nghệ thuật thực cảnh, phần hội của lễ hội thác Bản Giốc còn tái hiện sinh động đời sống lao động và tinh thần thượng võ của cư dân miền sơn cước thông qua hệ thống trò chơi dân gian truyền thống.
Đặc biệt, trên mặt nước phẳng lặng phía hạ lưu dòng Quây Sơn hay trong các gian trại văn hóa của các bản làng thuộc huyện Trùng Khánh, những hội thi đua bè mảng truyền thống và thi bóc vỏ hạt dẻ thu hút đông đảo người dân tham dự. Không gian văn hóa ẩm thực trong dịp lễ hội thác Bản Giốc cũng là nơi trưng bày kỹ nghệ chế biến những thức quà truyền thống dâng cúng tổ tiên như phong bánh khảo Cao Bằng thơm hương nếp rang, xôi ngũ sắc đồ từ nếp Ong dẻo thơm và những mẻ hạt dẻ rang vàng óng.
Giá trị bảo tồn di sản của lễ hội thác Bản Giốc
Trải qua các kỳ tổ chức thường niên, lễ hội thác Bản Giốc đã khẳng định vị thế là một thiết chế văn hóa cộng đồng có sức lan tỏa sâu rộng, đóng góp thiết thực vào công cuộc bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc nơi biên giới.
Sợi dây gắn kết cộng đồng các dân tộc miền biên viễn
Đối với đồng bào các dân tộc Tày, Nùng, Mông, Dao, Lô Lô, Sán Chỉ tại Cao Bằng, lễ hội thác Bản Giốc không chỉ là dịp hội tụ sau những tháng ngày lao động cần cù trên nương rẫy mà còn là môi trường thực hành và trao truyền di sản sống động giữa các thế hệ. Từ việc các bậc lão nghệ nhân tận tình truyền dạy từng nhịp gảy đàn Tính, từng câu hát Then cổ cho lớp trẻ phục vụ màn đồng diễn hát Then đàn Tính, đến việc các xóm bản cùng nhau chuẩn bị lễ vật cho lễ rước nước thiêng, tất cả đều thắt chặt tình đoàn kết gắn bó keo sơn.
Trong bức tranh liên kết văn hóa vùng Việt Bắc, nếu vùng núi non sông nước láng giềng có những ngày hội mùa xuân bên danh thắng hồ Ba Bể thì Cao Bằng tự hào với ngày hội mùa thu bên dòng thác bạc Trùng Khánh. Sự kiện đã khơi dậy niềm tự hào sâu sắc của người dân bản địa về quê hương xứ sở, biến mỗi cư dân vùng biên thành một chủ thể văn hóa tích cực gìn giữ tiếng nói, chữ viết, trang phục và phong tục tập quán tốt đẹp.
Lan tỏa thông điệp hòa bình và bản sắc văn hiến
Được tổ chức ngay tại khu vực danh thắng nằm trên đường biên giới tự nhiên, lễ hội thác Bản Giốc mang trong mình thông điệp nhân văn cao cả về truyền thống yêu chuộng hòa bình, hữu nghị, hợp tác và tôn trọng bản sắc văn hóa giữa các dân tộc. Những lời nguyện ước trong đại lễ cầu quốc thái dân an cùng tiếng đàn Tính ngân vang bên dòng thác chính là biểu hiện sinh động cho tâm hồn nhân ái, trọng nghĩa tình và khát vọng xây dựng vùng biên giới hòa bình, ổn định, phát triển bền vững.
Trên hành trình số hóa và gìn giữ kho tàng tri thức văn hóa vùng cao, chuyên trang Cao Bằng NSSC đóng vai trò cầu nối lưu trữ chuẩn xác các tư liệu lịch sử, nghi thức lễ hội và giá trị di sản bản địa trên toàn tỉnh. Giữa sắc vàng rực rỡ của mùa lúa chín vàng nơi huyện Trùng Khánh, lễ hội thác Bản Giốc mãi là bản hòa ca mùa thu tráng lệ, tôn vinh vẻ đẹp thiên nhiên kỳ vĩ và hồn cốt văn hiến ngàn đời của vùng đất địa đầu Tổ quốc.
NSSC Cao Bằng
caobang.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Cao Bằng.
Xem thêm các bài trong chuyên mục Lễ hội Cao Bằng.
Bài liên quan
Lễ hội tranh đầu pháo Quảng Uyên - Tinh thần thượng võ miền biên cương
Lễ hội tranh đầu pháo Quảng Uyên diễn ra đầu tháng Hai âm lịch tại huyện Quảng Hòa, Cao Bằng gắn với tục thờ Nùng Trí Cao và màn tranh vòng pháo may mắn.
Lễ hội đền Vua Lê Cao Bằng - Hào khí thành cổ Na Lữ mỗi độ xuân về
Lễ hội đền Vua Lê Cao Bằng diễn ra ngày mùng 6 tháng Giêng tại thành cổ Na Lữ, xã Hoàng Tung, huyện Hòa An nhằm tri ân công đức Đức vua Lê Thái Tổ.
Lễ hội chùa Đà Quận - Thanh âm chuông cổ khai xuân miền biên viễn
Khám phá lễ hội chùa Đà Quận miền biên viễn Cao Bằng với nghi thức thỉnh cặp chuông cổ Bảo vật quốc gia và tục rước lễ đầu xuân tại quần thể cổ tự Viên Minh.



