Chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc - Ngôi cổ tự thuần Việt nơi biên cương Cao Bằng
NSSC Cao BằngĐăng: Cập nhật lần cuối: 17 phút đọc

Giữa bức tranh non nước hữu tình của miền sơn cước Đông Bắc, chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc hiện lên bề thế với những nếp mái đao cong vút ẩn hiện dưới tán rừng xanh thẳm trên sườn núi Phia Nhằm. Không chỉ là chốn quy ngưỡng tâm linh thanh tịnh của đồng bào các dân tộc thuộc xã Đàm Thủy, huyện Trùng Khánh, công trình còn khẳng định bản sắc kiến trúc truyền thống nơi địa đầu Tổ quốc.
Lịch sử khởi dựng chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc
Sự ra đời của chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc mang ý nghĩa lịch sử và văn hóa trọng đại đối với vùng biên giới phía Bắc. Công trình kết tinh tâm huyết của Giáo hội Phật giáo Việt Nam cùng nhân dân cả nước nhằm kiến tạo một trung tâm văn hóa tâm linh mang đậm cốt cách dân tộc ngay sát đường biên giới tự nhiên.
Tọa độ phong thủy tựa núi Phia Nhằm
Về mặt địa lý hành chính, chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc tọa lạc tại bản Giốc, xã Đàm Thủy, huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng, nằm trong vùng lõi cảnh quan phía Đông của Công viên địa chất Non nước Cao Bằng. Ngôi chùa được quy hoạch trên một thế đất phong thủy đắc địa theo quan niệm truyền thống "tọa sơn hướng thủy", lưng tựa vững chãi vào sườn núi Phia Nhằm hùng vĩ, mặt hướng thẳng ra cánh đồng thung lũng Đàm Thủy và dòng sông Quây Sơn màu ngọc bích.
Từ sân thượng của chùa phóng tầm mắt về phía đông nam chỉ khoảng 500 m đường chim bay, toàn bộ dải lụa trắng xóa của thác Bản Giốc hiện ra sống động giữa trùng điệp núi đá vôi karst. Xung quanh bán kính vài cây số từ chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc là một quần thể di sản thiên nhiên và văn hóa bản địa đặc sắc của xã Đàm Thủy, kết nối trực tiếp với kỳ quan thạch nhũ động Ngườm Ngao và không gian nhà sàn đá hàng trăm năm tuổi tại làng đá cổ Khuổi Ky.
| Hạng mục thông tin | Chi tiết quy mô và lịch sử tại di tích | Ý nghĩa văn hóa và kiến trúc |
|---|---|---|
| Tên gọi chính thức | Chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc | Kế thừa mạch nguồn Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử thuần Việt nơi biên cương |
| Vị trí tọa lạc | Sườn núi Phia Nhằm, xã Đàm Thủy, huyện Trùng Khánh | Thế đất tựa núi nhìn sông, cách danh thắng thác Bản Giốc khoảng 500 m |
| Niên đại xây dựng | Khởi công tháng 6 năm 2013, khánh thành ngày 15 tháng 12 năm 2014 | Ngôi chùa Phật giáo đầu tiên được xây dựng tại vùng biên giới phía Bắc của tỉnh |
| Tổng diện tích quy hoạch | Khoảng 3 ha trải dọc theo độ dốc tự nhiên của sườn núi | Phân tầng hài hòa với địa hình tự nhiên, hạn chế san gạt phá vỡ cảnh quan |
| Phong cách kiến trúc | Kiến trúc thuần Việt cổ truyền kết cấu gỗ lim, gạch Bát Tràng, ngói mũi hài | Tái hiện vẻ đẹp kiến trúc chùa Việt truyền thống vùng đồng bằng Bắc Bộ |
| Báu vật tiêu biểu | Quả đại hồng chung Thiên Bảo bằng đồng nặng 1,5 tấn | Tiếng chuông ngân vang hòa cùng tiếng thác đổ giữa núi rừng biên viễn |
Quá trình khởi dựng và khánh thành ngôi chùa
Công trình chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc được Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam phối hợp cùng Ủy ban nhân dân tỉnh Cao Bằng chính thức khởi công xây dựng vào ngày 15 tháng 6 năm 2013 trên diện tích quy hoạch rộng 3 ha tại sườn núi Phia Nhằm. Toàn bộ nguồn lực kiến thiết công trình được huy động từ phương thức xã hội hóa, quy tụ tấm lòng công đức của đông đảo tăng ni, Phật tử, các tổ chức và nhân dân khắp mọi miền đất nước hướng về vùng đất biên cương Trùng Khánh.
Sau tròn một năm rưỡi thi công khẩn trương trong điều kiện địa hình sườn núi đá dốc cao và thời tiết vùng biên khắc nghiệt, ngày 15 tháng 12 năm 2014, chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc đã chính thức được khánh thành và đưa vào sinh hoạt tôn giáo, văn hóa. Sự kiện khánh thành ngôi chùa đánh dấu bước phát triển quan trọng trong đời sống văn hóa tinh thần của cư dân miền núi biên giới, tiếp nối truyền thống hộ quốc an dân từ thời các bậc tiền nhân mở cõi cho đến thời đại Chủ tịch Hồ Chí Minh chọn Cao Bằng làm căn cứ địa cách mạng đầu tiên.
Dòng mạch Thiền phái Trúc Lâm nơi phên giậu
Danh xưng chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc hàm chứa sự kết nối sâu sắc giữa hai trung tâm Phật giáo lớn của dân tộc là danh lam Phật Tích cổ kính vùng Kinh Bắc và dòng Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập. Tinh thần nhập thế "cư trần lạc đạo", gắn kết chặt chẽ đạo pháp với dân tộc của Thiền phái Trúc Lâm được thể hiện trọn vẹn qua từng hạng mục thờ tự và không gian kiến trúc của ngôi chùa nơi biên ải huyện Trùng Khánh.
Việc hiện diện một ngôi đại tự mang bản sắc Thiền phái Trúc Lâm ngay sát cột mốc biên giới quốc gia không chỉ đáp ứng nguyện vọng chiêm bái, tu tập hướng thiện của đồng bào các dân tộc Tày, Nùng, Kinh, Mông, Dao mà còn tạo dựng một cột mốc văn hóa tâm linh bền vững. Tiếng chuông chùa ngân vang mỗi sớm chiều bên dòng thác bạc chính là biểu tượng sinh động cho khát vọng hòa bình, quốc thái dân an và tình đoàn kết hữu nghị nơi vùng biên giới.

Nghệ thuật kiến trúc chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc
Toàn bộ quần thể chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc được thiết kế tuân thủ nghiêm ngặt quy thức kiến trúc thuần Việt truyền thống. Thay vì san phẳng sườn núi, các kiến trúc sư và nghệ nhân đã khéo léo nương theo độ dốc tự nhiên của núi Phia Nhằm để bố trí các công trình giật cấp từ thấp lên cao, tạo nên sự bề thế mà vẫn mềm mại, thanh thoát giữa đại ngàn.
Cổng Tam quan, bậc đá và lầu chuông Thiên Bảo
Khởi đầu hành trình bước vào không gian thanh tịnh của chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc là cổng Tam quan uy nghi được xây dựng trên một bệ kè đá hộc kiên cố tựa như tường thành cổ. Công trình cổng Tam quan mang kiến trúc hai tầng tám mái cổ diêm truyền thống, kết cấu khung gỗ lim vững chãi kết hợp mái lợp ngói mũi hài đỏ sẫm và những đầu đao uốn cong hình đầu rồng, đầu phượng vươn cao lên nền trời xanh vùng biên.
Từ cổng Tam quan, một trục đường bậc thang lát đá xanh nguyên khối dẫn lối thẳng lên các tầng sân phía trên. Ở lưng chừng trục thần đạo, hai bên tả hữu bố trí đối xứng lầu chuông và lầu bia có kiến trúc chồng diêm tám mái thanh thoát. Nơi lầu chuông bên phải là nơi treo quả đại hồng chung Thiên Bảo được đúc bằng đồng nguyên chất nặng 1,5 tấn, trên thân chạm khắc tinh xảo các bài minh văn và họa tiết hoa sen cổ. Đối xứng phía bên trái là lầu bia tôn trí tấm bia đá xanh nguyên khối khắc ghi lịch sử khởi dựng ngôi chùa và công đức của thập phương bá tánh.
- Cổng Tam quan bề thế: Kiến trúc gỗ hai tầng tám mái đặt trên bệ đá kiên cố, mở ra trục thần đạo dẫn lên các cấp nền chùa.
- Lầu chuông và đại hồng chung Thiên Bảo: Tôn trí quả chuông đồng nặng 1,5 tấn đúc theo kỹ nghệ truyền thống, âm vang trầm hùng khắp thung lũng Đàm Thủy.
- Lầu bia đá lịch sử: Đối xứng với lầu chuông qua trục bậc đá chính, lưu giữ bài văn bia khắc đá ghi dấu quá trình kiến tạo ngôi chùa nơi biên giới.
- Quảng trường tượng Quan Âm Bồ Tát: Khoảng sân rộng lát đá xanh phía trước chính điện, trung tâm tôn trí pho tượng Phật Bà Quan Âm bằng đá trắng đứng trên đài sen.
Kết cấu gỗ lim tại tòa Tam Bảo
Vượt qua các cấp bậc đá từ khu vực lầu chuông và sân tượng Quan Âm, hạng mục trung tâm và bề thế nhất của chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc là tòa Tam Bảo (Đại hùng Bảo điện) hiện ra trang nghiêm dưới chân đỉnh núi Phia Nhằm. Công trình được kiến tạo theo mặt bằng chữ Đinh truyền thống gồm Tiền đường và Thượng điện nối liền nhau, sử dụng hệ khung cột, kèo, xà, bẩy hoàn toàn bằng gỗ lim tự nhiên được liên kết bằng mộng chốt cổ truyền.
Nghệ thuật chạm khắc mộc mỹ nghệ Việt Nam thể hiện rõ nét trên từng bức cốn, đầu dư, cửa võng và hệ thống cánh cửa bức bàn của tòa Tam Bảo. Các nghệ nhân đã chạm lộng, chạm bong kênh sinh động các đề tài tứ linh (long, lân, quy, phượng), tứ quý (tùng, cúc, trúc, mai) cùng hoa văn mây lửa, hoa sen mang đậm phong cách điêu khắc thời Lý – Trần và thời Hậu Lê. Phần mái của tòa Tam Bảo lợp ngói mũi hài cổ truyền, các góc mái đao uốn cong vút mềm mại, hài hòa tuyệt đối với đường nét lượn sóng của những dãy núi đá vôi Trùng Khánh phía xa.
Hệ thống nhà Tổ, nhà Mẫu và vườn tượng
Bao quanh khu vực trung tâm tòa Tam Bảo là hệ thống các công trình phụ trợ và điện thờ phối hưởng được quy hoạch đồng bộ theo lối kiến trúc thuần Việt. Phía sau và hai bên hành lang là khu vực nhà thờ Tổ, nhà thờ Mẫu, lầu trống, trai đường, giảng đường cùng khu nhà khách phục vụ các kỳ lễ hội và sinh hoạt Phật sự tại địa phương.
Dọc theo các lối đi dạo lát đá và khuôn viên sườn đồi quanh chùa là khu vườn tượng La Hán bằng đá xanh được tạc thủ công với thần thái, tư thế sinh động, ẩn mình dưới bóng cây xanh và những khóm trúc thanh tao. Toàn bộ cảnh quan nội tự và ngoại cảnh của chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc tạo nên một tổng thể kiến trúc – sinh thái thống nhất, nơi mỗi viên gạch Bát Tràng, mỗi phiến đá xanh và từng thớ gỗ lim đều thấm đẫm hồn cốt văn hóa truyền thống Việt Nam.

Hệ thống điện thờ tại chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc
Điểm đặc sắc làm nên chiều sâu văn hiến của chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc chính là sự kết hợp hài hòa giữa không gian thờ Phật trang nghiêm và tín ngưỡng thờ cúng các bậc tiền nhân, anh hùng dân tộc có công dựng nước và giữ nước. Cấu trúc "tiền Phật, hậu Thánh" giúp ngôi chùa trở thành nơi giáo dục truyền thống uống nước nhớ nguồn sâu sắc nơi biên cương.
Không gian thờ tự Phật pháp trong tòa Tam Bảo
Bên trong không gian nội điện của tòa Tam Bảo, hệ thống tượng pháp được bài trí uy nghiêm theo đúng quy chuẩn Phật giáo Bắc tông và Thiền phái Trúc Lâm Việt Nam. Toàn bộ hệ thống tượng Phật tam thế, Phật Thích Ca Mâu Ni, Bồ Tát Văn Thù, Bồ Tát Phổ Hiền và các vị Hộ pháp, Khuyến thiện – Trừng ác đều được chế tác công phu, sơn son thếp vàng rực rỡ dưới ánh đèn ấm áp và hương trầm quyện tỏa.
Trên các hàng cột cái và xà lòng của tòa Tam Bảo, hệ thống hoành phi, câu đối chữ Hán – Nôm được chạm khắc và thếp vàng lộng lẫy, ca ngợi cảnh sắc non nước Bản Giốc hùng vĩ cũng như tư tưởng từ bi, trí tuệ và hòa bình của đạo Phật. Không gian tĩnh lặng bên trong chính điện đối lập hài hòa với khung cảnh thiên nhiên khoáng đạt bên ngoài, mang lại sự lắng đọng tâm hồn cho mọi người khi bước qua ngưỡng cửa thiền môn.
Điện thờ Quốc tổ Hùng Vương và Đức Thánh Trần
Cùng với khu vực thờ Phật và thờ Tổ, quần thể chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc dành những vị trí trang trọng để tôn thờ Quốc tổ Hùng Vương (Nam Việt Triệu Tổ) và các bậc thánh nhân trong lịch sử dân tộc. Tại khu vực Đền Mẫu và các ban thờ tiền nhân, hình tượng các Vua Hùng có công dựng nước được phụng thờ thành kính, khẳng định mạch nguồn cội rễ thống nhất của cộng đồng các dân tộc Việt Nam từ đồng bằng lên tới miền biên viễn huyện Trùng Khánh.
Đặc biệt, trong khuôn viên chùa còn thiết lập ban thờ Đức Thánh Trần, tức Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, vị anh hùng kiệt xuất của vương triều nhà Trần gắn liền với hào khí Đông A và tinh thần bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ quốc gia. Sự hiện diện của ban thờ Đức Thánh Trần nơi ngôi chùa biên giới gợi nhắc truyền thống thượng võ, ý chí tự lực tự cường và khát vọng giữ gìn nền thái bình muôn thuở của dân tộc Việt Nam.
Đền thờ Nùng Trí Cao và ký ức lịch sử
Một hạng mục mang đậm bản sắc lịch sử địa phương nằm trên điểm cao trang trọng trong khuôn viên chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc chính là đền thờ Nùng Trí Cao. Ngôi đền được kiến tạo nhằm tưởng niệm và tri ân công đức của Nùng Trí Cao, vị thủ lĩnh người Tày tài năng kiệt xuất thế kỷ XI sinh ra trên mảnh đất châu Quảng Nguyên xưa, tức vùng đất Cao Bằng ngày nay.
Trong lịch sử thế kỷ XI dưới thời nhà Lý, vị thủ lĩnh vùng biên này đã có nhiều đóng góp to lớn trong việc khai khẩn đất đai, mở mang giao thương, phát triển nông nghiệp và đặc biệt là lãnh đạo chiến dịch phản công châu Quảng Nguyên của Nùng Trí Cao nhằm bảo vệ vùng biên viễn phía Bắc. Hình tượng của ông đã đi vào tâm thức dân gian xứ Cao Bằng như một vị nhân thần bảo hộ biên cương, được nhân dân lập đền thờ phụng tại nhiều di tích lịch sử lớn trong tỉnh như đền Kỳ Sầm ở Hòa An và nay được phối thờ trang trọng tại đền thờ Nùng Trí Cao trong khuôn viên chùa Bản Giốc.
| Không gian thờ tự tại chùa | Đối tượng phụng thờ chính | Giá trị lịch sử và văn hóa tinh thần |
|---|---|---|
| Tòa Tam Bảo chính điện | Đức Phật Thích Ca, Tam Thế Phật, Bồ Tát và Hộ Pháp | Lan tỏa tư tưởng từ bi, hướng thiện và hòa bình của Phật giáo Việt Nam |
| Nhà thờ Tổ Trúc Lâm | Tam Tổ Trúc Lâm (Trần Nhân Tông, Pháp Loa, Huyền Quang) | Khẳng định dòng chảy Thiền phái Trúc Lâm nhập thế, gắn đạo với đời |
| Điện thờ Quốc tổ và Đức Thánh Trần | Quốc tổ Hùng Vương và Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn | Giáo dục đạo lý uống nước nhớ nguồn và ý thức bảo vệ chủ quyền non sông |
| Đền thờ Nùng Trí Cao | Danh nhân lịch sử và thủ lĩnh người Tày Nùng Trí Cao (thế kỷ XI) | Tôn vinh công lao khai mở và trấn giữ vùng biên ải châu Quảng Nguyên xưa |
Giá trị văn hóa tâm linh của chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc
Trải qua hơn một thập kỷ hiện diện bên dòng thác biên cương, chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc đã vượt lên trên phạm vi của một công trình kiến trúc tôn giáo đơn thuần để trở thành biểu tượng văn hóa, tâm linh và di sản tinh thần không thể tách rời của vùng đất Trùng Khánh – Cao Bằng.
Tâm điểm nghi lễ rước nước tại lễ hội thác Bản Giốc
Trong đời sống lễ hội truyền thống của cư dân địa phương, chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc giữ vai trò là không gian trung tâm khởi phát các nghi thức tâm linh thiêng liêng nhất của lễ hội thác Bản Giốc được tổ chức thường niên vào dịp mùa thu tháng Mười. Mở đầu mỗi mùa lễ hội, đoàn rước gồm các bậc cao niên, chư tôn đức tăng ni cùng đông đảo đồng bào các dân tộc trong trang phục truyền thống rực rỡ sẽ thực hiện nghi lễ rước nước thiêng từ chân thác Bản Giốc trên dòng sông Quây Sơn ngược lên các bậc đá để đưa về tòa Tam Bảo.
Tại chính điện chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc, trong tiếng ngân vang trầm hùng của đại hồng chung Thiên Bảo, nghi lễ dâng nước và cầu nguyện quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu được cử hành trang trọng. Không gian lễ hội còn là dịp để đồng bào vùng biên giới giao lưu văn hóa, trình diễn dân ca và giới thiệu những thức quà nông sản nổi tiếng của vùng đất Trùng Khánh như hạt dẻ Trùng Khánh thơm bùi nức tiếng mỗi độ thu về.
Biểu tượng văn hiến và hòa bình nơi địa đầu Tổ quốc
Sự kết hợp giữa vẻ đẹp kiến tạo địa chất hàng trăm triệu năm của núi Phia Nhằm với nghệ thuật kiến trúc thuần Việt tinh xảo đã biến chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc thành một điểm tựa tinh thần vững chãi nơi biên ải. Mỗi đường nét mái đao cong vút, mỗi hàng cột gỗ lim trầm mặc và từng câu đối chữ Hán – Nôm nơi cửa thiền đều góp phần khẳng định chiều sâu văn hiến lâu đời cùng tinh thần yêu chuộng hòa bình, nhân nghĩa của dân tộc Việt Nam. Trên hành trình số hóa và lan tỏa giá trị di sản bản địa, chuyên trang Cao Bằng NSSC tiếp tục cập nhật hệ thống dữ liệu bách khoa chuẩn xác, giúp công chúng khám phá trọn vẹn mạng lưới di tích, danh thắng và bản sắc văn hóa trên quê hương cội nguồn cách mạng.
Giữa tiếng thác đổ âm vang ngày đêm bên dòng Quây Sơn xanh biếc, chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc vẫn tĩnh tại tỏa bóng mát lành trên sườn núi Phia Nhằm như một đóa sen văn hóa nở rộ nơi biên cương phía Bắc. Sự giao hòa trọn vẹn giữa cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ, nghệ thuật kiến trúc thuần Việt cổ kính và truyền thống tôn vinh các bậc anh hùng dân tộc tại đền thờ Nùng Trí Cao đã đưa chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc trở thành một di sản tâm linh trường tồn của vùng đất non nước Cao Bằng.
NSSC Cao Bằng
caobang.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Cao Bằng.
Xem thêm các bài trong chuyên mục Địa điểm Cao Bằng.
Bài liên quan
Núi Mắt Thần Trà Lĩnh - Tuyệt tác hang xuyên sơn kỳ vĩ giữa thung lũng thảo nguyên Nặm Trá
Núi Mắt Thần Trà Lĩnh gây ấn tượng với lỗ thủng tròn đường kính hơn 50 mét xuyên qua vách đá vôi. Cùng tìm hiểu lịch sử kiến tạo Phja Piót và thung lũng Nặm Trá.
Hồ Thang Hen - Tuyệt tác mặt gương ngọc bích giữa quần thể ba mươi sáu hồ núi đá
Hồ Thang Hen nổi bật với làn nước xanh ngọc bích bốn mùa giữa hệ thống 36 hồ núi đá vôi tự nhiên. Cùng khám phá cơ chế thủy văn ngầm và huyền tích vùng Trà Lĩnh.
Công viên địa chất Non nước Cao Bằng - Biên niên sử năm trăm triệu năm của miền đá vôi biên viễn
Công viên địa chất Non nước Cao Bằng lưu giữ lịch sử kiến tạo vỏ Trái Đất hơn 500 triệu năm. Khám phá địa hình karst kỳ vĩ và không gian văn hóa bản địa đặc sắc.



