Bỏ qua đến nội dung

Lễ hội đền Vua Lê Cao Bằng - Hào khí thành cổ Na Lữ mỗi độ xuân về

Mỗi dịp mùng 6 tháng Giêng âm lịch khi sắc đào phai nở rộ trên gò Long Sơn, lễ hội đền Vua Lê Cao Bằng lại trang trọng mở hội tại xã Hoàng Tung, huyện Hòa An, tưởng niệm công lao giữ nước của Đức vua Lê Thái Tổ và vương triều Hậu Lê nơi phên giậu phía Bắc.

NSSC Cao BằngĐăng: Cập nhật lần cuối: 11 phút đọc

Đoàn múa lân và rước kiệu Ảnh Vua tại lễ hội đền Vua Lê Cao Bằng

Giữa không gian trầm mặc của quần thể di tích thành cổ đất Hòa An, lễ hội đền Vua Lê Cao Bằng từ lâu đã trở thành điểm tựa tâm linh thiêng liêng của đồng bào các dân tộc miền biên viễn Đông Bắc. Không chỉ tái hiện trọn vẹn các nghi thức rước kiệu và tế lễ cổ truyền trang nghiêm, sự kiện còn thắp sáng đạo lý uống nước nhớ nguồn qua nhiều thế kỷ lịch sử.

Cội nguồn lịch sử hình thành lễ hội đền Vua Lê Cao Bằng

Sự ra đời và duy trì bền bỉ của lễ hội đền Vua Lê Cao Bằng gắn liền với vị thế địa chính trị trọng yếu của vùng đất Hòa An trong suốt tiến trình lịch sử dựng nước và giữ nước. Từng lớp trầm tích văn hóa tại nơi đây đều phản chiếu ý chí bảo vệ chủ quyền biên cương của các bậc tiền nhân.

Dấu ấn thành cổ Na Lữ trên gò Long Sơn

Không gian trung tâm tổ chức lễ hội đền Vua Lê Cao Bằng nằm tại di tích lịch sử văn hóa quốc gia đền Vua Lê Cao Bằng thuộc làng Đền, xã Hoàng Tung, huyện Hòa An, nằm trong phạm vi không gian di sản của Công viên địa chất Non nước Cao Bằng.

Theo các nguồn sử liệu và địa chí cổ, thành cổ Na Lữ từng đóng vai trò là lỵ sở và trung tâm quân sự, chính trị trọng yếu của vùng biên viễn qua nhiều triều đại phong kiến từ thời Lý, thời Lê Sơ cho đến giai đoạn vương triều nhà Mạc tại Cao Bình và thời Lê Trung Hưng.

Hạng mục bách khoaNội dung thông tin định danh của lễ hội
Tên gọi chính thứcLễ hội đền Vua Lê Cao Bằng
Phân nhóm di sảnLễ hội lịch sử truyền thống tưởng niệm bậc tiền nhân dựng nước và giữ nước
Thời gian tổ chứcNgày mùng 6 tháng Giêng âm lịch hằng năm
Không gian di tíchĐền Vua Lê nằm trên gò Long Sơn trong thành cổ Na Lữ, xã Hoàng Tung, huyện Hòa An
Đối tượng suy tônĐức vua Lê Thái Tổ (Lê Lợi) cùng các bậc tiền nhân bảo vệ biên cương
Nghi thức trọng tâmLễ rước kiệu Ảnh Vua, lễ tế cổ truyền, đọc chúc văn và dâng hương bái vọng
Hoạt động hội xuânTung còn, cờ tướng, lày cỏ, kéo co, đẩy gậy và giao lưu hát Then đàn Tính

Mạch nguồn tri ân Đức vua Lê Thái Tổ giữ nước

Sau thắng lợi vẻ vang của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn chấm dứt hai mươi năm đô hộ của nhà Minh và lập nên vương triều Hậu Lê tại kinh đô Hoàng thành Thăng Long năm 1428, anh hùng dân tộc vua Lê Thái Tổ đã dành sự quan tâm đặc biệt tới việc củng cố hệ thống phòng thủ và vỗ về muôn dân nơi biên ải phía Bắc.

Cũng giống như truyền thống ngưỡng vọng bậc minh quân tại đền thờ Vua Lê Thái Tổ Lai Châu nơi miền Tây Bắc xa xôi, việc nhân dân các dân tộc Tày, Nùng, Kinh, Mông, Dao tại Cao Bằng thành kính duy trì lễ hội đền Vua Lê Cao Bằng suốt hàng trăm năm qua là minh chứng sống động cho lòng trung nghĩa và ý thức gắn kết máu thịt giữa miền biên viễn với chính quyền trung ương.

Thời điểm mở hội và không gian lễ hội đền Vua Lê Cao Bằng

Trong hệ thống các lễ hội mùa xuân đầu năm mới của vùng đất non nước Cao Bằng, lễ hội đền Vua Lê Cao Bằng là một trong những ngày hội mở màn sớm nhất, khởi đầu cho nhịp sống văn hóa tâm linh rộn ràng khắp các bản làng.

Ngày hội xuân mùng 6 tháng Giêng tại Hòa An

Theo lệ cổ truyền được các thế hệ cư dân xã Hoàng Tung gìn giữ nghiêm cẩn, lễ hội đền Vua Lê Cao Bằng chính thức khai hội vào ngày mùng 6 tháng Giêng âm lịch hằng năm, ngay sau những ngày Tết Nguyên đán sum vầy.

Sáng sớm ngày mùng 6 tháng Giêng, trong làn mưa xuân lất phất và tiết trời se lạnh đặc trưng của miền núi Đông Bắc, hàng vạn người dân khắp huyện Hòa An, thành phố Cao Bằng và các vùng lân cận nô nức trẩy hội. Thời điểm mùng 6 tháng Giêng cũng mở đầu cho chuỗi lễ hội mùa xuân đặc sắc trên địa bàn huyện và toàn tỉnh như lễ hội Lồng Tồng Hòa An cầu mùa màng tốt tươi, lễ hội tại đền Kỳ Sầm hay lễ hội đầu xuân nơi cổ tự chùa Đà Quận, tạo nên một hành trình văn hóa tâm linh liền mạch.

Người dân và du khách bước lên hệ thống bậc đá cổ kính trẩy hội đền Vua Lê Cao Bằng
Người dân và du khách bước lên hệ thống bậc đá cổ kính trẩy hội đền Vua Lê Cao Bằng

Kiến trúc cổ kính của ngôi đền chữ Tam linh thiêng

Không gian hành lễ của lễ hội đền Vua Lê Cao Bằng diễn ra trong khuôn viên ngôi đền cổ có bố cục hình chữ Tam truyền thống gồm Tiền đường, Trung đường và Hậu cung nối tiếp nhau trên đỉnh gò Long Sơn.

Bên trong hậu cung và trung đường, nơi diễn ra các khóa lễ chính của lễ hội đền Vua Lê Cao Bằng, hiện vẫn lưu giữ nhiều hiện vật lịch sử quý giá như bức hoành phi chữ Hán ca ngợi vương triều Hậu Lê, các tấm bia đá cổ khắc ghi quá trình trùng tu di tích dưới thời Nguyễn cùng hệ thống long ngai, bài vị sơn son thếp vàng.

Nghi thức tế lễ trang nghiêm tại lễ hội đền Vua Lê Cao Bằng

Cấu trúc của lễ hội đền Vua Lê Cao Bằng kết hợp hài hòa giữa phần lễ mang tính chuẩn mực cung đình pha trộn phong tục bản địa và phần hội dân gian phóng khoáng của đồng bào các dân tộc vùng cao.

Đoàn rước kiệu Ảnh Vua và nghi thức đọc chúc văn

Tâm điểm thiêng liêng nhất trong sáng ngày khai hội mùng 6 tháng Giêng là nghi thức rước kiệu Ảnh Vua và lễ tế cổ truyền trước sân chính điện. Từ sáng sớm, đội rước gồm các chàng trai tráng kiện mặc trang phục lính trạm truyền thống màu đỏ viền vàng, đội cờ ngũ sắc, đội bát bửu, đội nhạc lễ bát âm và đội múa lân sư rồng trang nghiêm thực hiện nghi thức rước kiệu Ảnh Vua diễu hành quanh khuôn viên di tích và tiến lên các bậc đá của gò Long Sơn.

Khi kiệu rước đã an vị trước tiền đường, lễ tế cổ truyền chính thức bắt đầu dưới sự điều hành của vị chủ tế là bậc cao niên đức độ trong vùng vận áo thụng lam, đầu đội mũ cánh chuồn. Mâm lễ vật dâng cúng Đức vua Lê Thái Tổ được chuẩn bị chu đáo từ những sản vật tinh túy của đất trời Cao Bằng gồm lợn quay vàng ruộm, xôi ngũ sắc, gà luộc, rượu thơm cùng các thức bánh truyền thống như bánh khảo Cao Bằng và thức quà hạt dẻ Trùng Khánh. Trong làn khói trầm hương quyện tỏa, bài chúc văn truyền thống vang lên hào sảng, ôn lại công đức dẹp giặc giữ nước của nhà vua và cầu nguyện cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, muôn nhà hạnh phúc.

  • Lễ cáo yết và lễ mộc dục chiều mùng 5 Tết: Bao sái long ngai, bài vị và chuẩn bị pháp khí, lễ phẩm dâng cúng tại hậu cung ngôi đền.
  • Nghi thức rước kiệu Ảnh Vua sáng mùng 6 tháng Giêng: Đoàn rước kiệu bát cống cùng cờ lọng, chiêng trống và đội múa lân tiến qua cổng tam cấp lên sân đền.
  • Lễ tế cổ truyền và đọc chúc văn: Thực hiện nghi thức dâng hương, dâng rượu tam tuần và đọc văn chúc ca ngợi hào khí Lam Sơn cùng công lao trấn giữ biên thùy.
  • Lễ dâng hương của nhân dân các dân tộc: Đại diện các bản làng trong huyện Hòa An và du khách thập phương thành kính dâng hương tri ân tiền nhân.
Chủ tế đọc chúc văn và nhân dân thành kính thực hiện lễ tế cổ truyền tại lễ hội đền Vua Lê Cao Bằng
Chủ tế đọc chúc văn và nhân dân thành kính thực hiện lễ tế cổ truyền tại lễ hội đền Vua Lê Cao Bằng

Trò chơi dân gian tung còn, cờ tướng và lày cỏ

Ngay sau khi các nghi thức rước kiệu Ảnh Vua và lễ tế cổ truyền khép lại trên đỉnh gò Rồng, không gian dưới chân đền và bãi đất phẳng trong khu vực thành cổ Na Lữ lập tức rộn ràng bước vào phần hội. Các hoạt động văn hóa, thể thao dân gian tại lễ hội đền Vua Lê Cao Bằng thu hút sự tham gia nhiệt tình của thanh niên nam nữ và các nghệ nhân đến từ khắp các xã, thị trấn thuộc huyện Hòa An.

Giữa sân hội rộng lớn, cây nêu tung còn vươn cao với vòng tròn dán giấy hồng điều ở đỉnh là nơi các chàng trai, cô gái Tày, Nùng trao gửi ước vọng may mắn đầu năm qua từng đường bay của quả còn ngũ sắc. Ở các khu vực xung quanh, những bàn thi đấu cờ tướng thu hút các bậc kỳ thủ trầm ngâm so tài trí tuệ, trong khi trò chơi lày cỏ (lày sắc) truyền thống vang lên những tiếng hô số sôi nổi, dứt khoát đầy cuốn hút. Bên cạnh đó, các môn thể thao dân tộc như kéo co, đẩy gậy, bịt mắt đập bóng cùng những làn điệu hát Then, đàn Tính mượt mà càng làm cho bức tranh xuân của lễ hội đền Vua Lê Cao Bằng thêm phần rực rỡ.

Giá trị văn hóa truyền thống của lễ hội đền Vua Lê Cao Bằng

Không chỉ dừng lại ở một sự kiện tín ngưỡng đầu xuân, lễ hội đền Vua Lê Cao Bằng còn mang giá trị lịch sử cách mạng sâu sắc, góp phần bồi đắp tinh thần yêu nước và bản sắc văn hóa cho các thế hệ hôm nay.

Điểm tựa tâm linh và truyền thống cách mạng Hòa An

Điểm đặc biệt làm nên chiều sâu lịch sử của ngôi đền trên gò Long Sơn chính là sự giao thoa giữa di sản thời phong kiến và lịch sử cách mạng hiện đại. Trong những năm tháng tiền khởi nghĩa sục sôi của thập niên 1930–1945, khu vực đền Vua Lê tại xã Hoàng Tung, huyện Hòa An từng là cơ sở hoạt động bí mật vô cùng quan trọng của Đảng bộ tỉnh Cao Bằng và là nơi diễn ra Hội nghị Liên tỉnh ủy Cao - Bắc - Lạng vào tháng 7 năm 1944 để bàn kế hoạch chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang.

Vì vậy, khi về dự lễ hội đền Vua Lê Cao Bằng, mỗi người dân không chỉ tưởng niệm công đức của Đức vua Lê Thái Tổ từ thế kỷ XV mà còn ôn lại truyền thống cách mạng kiên cường trên quê hương Hòa An anh hùng. Cùng với các lễ hội lớn trong tỉnh như kỳ hội mùa thu bên danh thắng thác Bản Giốc, ngôi cổ tự chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc và kỳ quan động Ngườm Ngao, ngày hội đầu xuân tại thành cổ Na Lữ đã tạo nên mạch nguồn giáo dục truyền thống uống nước nhớ nguồn bền bỉ.

Bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể nơi biên cương

Trải qua bao biến thiên của thời gian, lễ hội đền Vua Lê Cao Bằng vẫn giữ nguyên vẹn cốt cách trang nghiêm của lễ tế cổ truyền cùng tinh thần nhân văn, yêu chuộng hòa bình của cộng đồng các dân tộc vùng biên giới. Việc bảo tồn và tổ chức chu đáo lễ hội vào dịp mùng 6 tháng Giêng hằng năm giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về lịch sử thành cổ Na Lữ, trân trọng di sản kiến trúc cha ông để lại và thắt chặt khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Nhằm lưu giữ và lan tỏa hệ thống tri thức bách khoa về các di tích lịch sử, danh nhân và lễ hội truyền thống của địa phương, chuyên trang Cao Bằng NSSC liên tục cập nhật những tư liệu khảo cứu chuẩn xác phục vụ độc giả. Giữa sắc xuân tươi mới trên đỉnh gò Long Sơn, lễ hội đền Vua Lê Cao Bằng mãi là biểu tượng sáng ngời của hào khí non sông và lòng tri ân sâu nặng đối với các bậc tiền nhân nơi địa đầu Tổ quốc.

Chia sẻ:
CC

NSSC Cao Bằng

caobang.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Cao Bằng.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Lễ hội Cao Bằng.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất