Đèo Mẻ Pia 14 tầng - Kỳ quan đường đèo uốn lượn giữa đại ngàn Bảo Lạc
NSSC Cao BằngĐăng: Cập nhật lần cuối: 16 phút đọc

Giữa bức tranh địa hình núi đá vôi hiểm trở của vùng cao nguyên biên giới phía Bắc, đèo Mẻ Pia 14 tầng từ lâu đã trở thành một biểu tượng giao thông và cảnh quan độc đáo tại miền tây Cao Bằng. Công trình gây ấn tượng mạnh mẽ bởi kết cấu dồn nén 14 tầng dốc gấp khúc liên hoàn trong cự ly chỉ khoảng 2,5 km, vắt thẳng từ chân thung lũng lên đỉnh núi thuộc xã Xuân Trường, huyện Bảo Lạc.
Vị trí địa lý và lịch sử kiến tạo đèo Mẻ Pia 14 tầng
Hành trình hình thành nên diện mạo kỳ vĩ của đèo Mẻ Pia 14 tầng gắn liền với đặc trưng kiến tạo địa chất vùng núi đá Đông Bắc cùng nỗ lực bền bỉ của con người nhằm phá thế cô lập nơi biên cương. Từ một lối mòn ngựa thồ chênh vênh bên bờ vực thẳm, cung đường đã vươn mình thành mạch giao thương huyết mạch trên trục Quốc lộ 4A.
Tọa độ địa lý chiến lược trên tuyến Quốc lộ 4A
Về mặt hành chính và không gian địa lý, đèo Mẻ Pia 14 tầng tọa lạc trọn vẹn trên địa bàn xã Xuân Trường, một xã vùng cao biên giới nằm ở phía đông bắc của huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng. Tuyến đèo đóng vai trò là nhịp cầu giao thông duy nhất trên trục Quốc lộ 4A kết nối trực tiếp khu vực trung tâm thị trấn Bảo Lạc với trung tâm xã Xuân Trường, đồng thời mở thông tuyến đường liên huyện hướng sang vùng căn cứ địa lịch sử Hà Quảng, nơi tọa lạc Khu di tích Pác Bó gắn liền với cuộc đời hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Không gian tự nhiên bao quanh khu vực đèo là một khối núi đá vôi khổng lồ mang đặc trưng tiêu biểu của vòng cung địa chất Bắc Sơn và hệ thống cảnh quan thuộc Công viên địa chất Non nước Cao Bằng. Địa hình nơi đây bị chia cắt mạnh mẽ bởi những dãy núi đá vôi tai mèo sắc nhọn, các hẻm vực sâu và những thung lũng karst khép kín, tạo nên độ chênh cao đột ngột từ đáy thung lũng lên vách núi dựng đứng.
| Tiêu chí thông tin | Đặc điểm chi tiết của cung đèo | Ý nghĩa địa lý và văn hóa bản địa |
|---|---|---|
| Tên gọi phổ biến | Đèo Mẻ Pia 14 tầng, đèo Khau Cốc Chà | Phản ánh địa danh bản địa và tên ngọn núi có cây trà cổ thụ của người Tày, Nùng |
| Vị trí hành chính | Xã Xuân Trường, huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng | Cửa ngõ kết nối trung tâm huyện Bảo Lạc với các bản làng biên giới phía Bắc |
| Tuyến giao thông | Trục đường Quốc lộ 4A và tuyến liên huyện Bảo Lạc – Hà Quảng | Huyết mạch giao thương kinh tế, văn hóa và quốc phòng vùng biên viễn |
| Chiều dài toàn tuyến | Khoảng 2,5 km tính từ chân đèo đến đỉnh đèo | Một trong những cung đèo có mật độ tầng dốc dày đặc nhất trên cự ly ngắn tại Việt Nam |
| Cấu trúc kỹ thuật | 14 tầng dốc với 14 khúc cua tay áo xếp chồng liên tiếp | Giải pháp kỹ thuật hạ độ cao tuần hoàn trên sườn vách đá vôi dựng đứng |
| Giai đoạn mở rộng | Khởi công năm 2009 và hoàn thành đưa vào sử dụng năm 2011 | Nâng cấp từ lối mòn ngựa thồ 40 cm lên mặt đường nhựa rộng khoảng 5 m |
Nguồn gốc tên gọi Mẻ Pia và đèo Khau Cốc Chà
Trong đời sống ngôn ngữ của đồng bào các dân tộc Tày, Nùng, Mông, Dao tại huyện Bảo Lạc, cung đèo này song hành cùng lúc hai tên gọi giàu hình tượng là Mẻ Pia và đèo Khau Cốc Chà. Tên gọi Mẻ Pia bắt nguồn từ cách gọi truyền khẩu của cư dân địa phương gắn với đặc điểm vách núi đá dốc đứng cheo leo, trong khi tên gọi chính danh trên bản đồ địa hình địa phương là đèo Khau Cốc Chà.
Theo giải nghĩa từ ngữ Tày – Nùng bản địa tại xã Xuân Trường, từ "Khau" có nghĩa là ngọn núi cao hoặc đèo cao, còn "Cốc Chà" dùng để chỉ gốc cây trà rừng cổ thụ gắn với sinh kế truyền thống vùng sơn cước. Như vậy, đèo Khau Cốc Chà mang hàm nghĩa là con đèo vắt qua ngọn núi có gốc cây chà cổ, khắc họa rõ nét mối giao hòa giữa thiên nhiên hoang sơ và đời sống văn hóa vùng cao.
Hành trình từ lối mòn ngựa thồ đến kỳ tích mở đường
Từ thời kỳ Pháp thuộc cho đến những năm đầu thế kỷ XXI, tuyến đường vượt núi nối Bảo Lạc với Xuân Trường thực chất chỉ là một lối mòn tự nhiên bám men theo vách đá với bề rộng vỏn vẹn khoảng 40 cm. Do độ dốc quá lớn và địa chất đá vôi trơn trượt vào mùa mưa sương, mọi hoạt động vận chuyển nông sản hay nhu yếu phẩm qua đèo đều chỉ có thể dựa vào sức người đi bộ hoặc dùng ngựa thồ từng bước một.
Nhằm phá vỡ thế bế tắc giao thông cho các xã biên giới, năm 2009, tỉnh Cao Bằng đã khởi công dự án cải tạo và mở rộng cung đèo lịch sử này. Suốt hai năm thi công từ năm 2009 đến năm 2011, hàng trăm kỹ sư, công nhân cầu đường cùng đồng bào địa phương đã treo mình trên vách đá dựng đứng, phá hàng vạn mét khối đá vôi để mở rộng nền đường từ 40 cm lên mặt cắt ngang rộng khoảng 5 m, trải nhựa kiên cố và gia cố taluy đá hộc vững chãi.

Cấu trúc địa hình kỳ vĩ của đèo Mẻ Pia 14 tầng
Điểm làm nên sức hút độc bản của đèo Mẻ Pia 14 tầng trên bản đồ danh thắng tự nhiên và công trình giao thông Việt Nam chính là hình thái kiến trúc đường đèo xếp tầng thẳng đứng. Thay vì uốn lượn trải dài qua nhiều sườn đồi thoai thoải, toàn bộ cao độ hàng trăm mét của khối núi đá vôi được giải quyết trọn vẹn trên một mặt vách núi duy nhất.
Kết cấu 14 tầng dốc và khúc cua tay áo
Khi quan sát từ trên cao hoặc từ đỉnh núi đối diện, đèo Mẻ Pia 14 tầng hiện lên như một chiếc thang khổng lồ bắc thẳng lên mây trời. Toàn bộ chiều dài 2,5 km của đèo được chia thành 14 tầng dốc xếp chồng khít lên nhau từ chân thung lũng lên tới đỉnh đèo, tạo thành 15 khoanh đường dốc nối tiếp nhau qua 14 khúc cua tay áo cực gắt với bán kính cong hẹp và kè đá kiên cố.
Nguyên lý thiết kế 14 tầng dốc theo hình chữ chi khép kín là lời giải kỹ thuật tối ưu trước địa hình vách đá dựng đứng của đỉnh Khau Cốc Chà. Bằng cách bẻ gập hướng tuyến liên tục thành 14 nhịp cua nối đuôi nhau trên cùng một sườn núi, các kỹ sư đã kéo dài quãng đường di chuyển lên 2,5 km, qua đó hạ thấp độ dốc trung bình của từng tầng đường xuống mức khoảng 8 đến 10 phần trăm, giúp phương tiện lưu thông an toàn giữa thung lũng và đỉnh núi.
- Tổng số tầng dốc phân bậc: Gồm 14 tầng dốc chia thành 15 đoạn đường nghiêng xếp chồng trực tiếp lên nhau theo phương thẳng đứng của sườn núi.
- Hệ thống góc chuyển hướng: Hội tụ 14 khúc cua tay áo có góc quay gần 180 độ, kết nối liên hoàn từ chân thung lũng lên đỉnh đèo.
- Chiều dài và quy mô mặt cắt: Toàn tuyến dài khoảng 2,5 km với bề rộng mặt đường nhựa đạt trung bình 5 m cùng hệ thống rãnh thoát nước và hộ lan phòng hộ.
- Đặc điểm nền địa chất: Bám tựa hoàn toàn vào khối núi đá vôi tai mèo nguyên khối có tuổi địa chất hàng trăm triệu năm, một bên là vách đá dựng đứng, một bên là vực sâu.
Cảnh quan núi đá vôi và thảm thực vật rừng
Không chỉ là một công trình kỹ thuật ấn tượng, đèo Mẻ Pia 14 tầng còn nằm giữa không gian sinh thái và địa chất mang vẻ đẹp hùng vĩ. Khối núi nơi cung đèo đi qua được cấu tạo từ hệ tầng đá vôi cổ sinh, trải qua hàng triệu năm phong hóa đã tạo nên những vách đá tai mèo xám trắng sắc lẹm, xen kẽ các khe nứt kiến tạo và phễu thu nước karst đặc trưng.
Bao bọc lấy những dải đường uốn lượn của đèo Mẻ Pia 14 tầng là hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi phong phú của xã Xuân Trường với các loài gỗ nghiến, trai lý, thông đá, phong lan rừng và dương xỉ. Vào những buổi sớm mùa thu đông, khi sương mù từ đáy vực dâng lên ngang lưng chừng núi, cả 14 tầng dốc ẩn hiện giữa biển mây và tán rừng xanh thẳm, gợi liên tưởng đến vẻ đẹp kỳ ảo của đèo Mã Phục ở phía đông hay vùng núi cao sương phủ đỉnh Phia Oắc ở phía nam.
Tầm nhìn toàn cảnh từ đỉnh Khau Cốc Chà đối diện
Do đặc thù 14 tầng dốc nằm xếp chồng thẳng đứng trên cùng một mặt sườn núi, điểm quan sát lý tưởng nhất để thu trọn vẹn bức tranh toàn cảnh của công trình vào tầm mắt chính là mỏm đá tự nhiên nằm trên sườn đỉnh Khau Cốc Chà ở phía đối diện bên kia hẻm vực.
Từ khu vực đỉnh đèo, một lối mòn nhỏ xuyên qua tán rừng cây bụi và những phiến đá tai mèo dẫn lối lên sườn núi đối diện. Đứng từ mỏm đá đỉnh Khau Cốc Chà phóng tầm mắt qua hẻm vực sâu, toàn bộ 14 nhịp uốn lượn của đèo Mẻ Pia 14 tầng hiện ra trọn vẹn từ đỉnh xuống chân như một bức phù điêu chạm khắc vào lòng núi, mở ra phía xa là thung lũng xã Xuân Trường bình yên với những cánh đồng lúa nếp và nếp nhà sàn truyền thống.

Dấu ấn lịch sử và không gian văn hóa quanh đèo Mẻ Pia 14 tầng
Vượt lên trên giá trị của một công trình giao thông miền núi, đèo Mẻ Pia 14 tầng còn là chiếc chìa khóa mở ra không gian văn hóa, lịch sử và sinh thái nông nghiệp giàu bản sắc của đồng bào các dân tộc thiểu số vùng biên giới Bảo Lạc – Hà Quảng. Mỗi tầng đèo uốn lượn đều gắn liền với nhịp sống lao động và truyền thống văn hiến lâu đời của cư dân miền biên viễn.
Tuyến giao thương huyết mạch vùng biên viễn Bảo Lạc
Trong lịch sử bảo vệ biên cương và xây dựng căn cứ địa cách mạng Việt Bắc, dải đất nối từ Hà Quảng sang huyện Bảo Lạc qua địa phận xã Xuân Trường luôn giữ vị trí chiến lược trọng yếu. Những dãy núi đá vôi hiểm trở quanh đèo Khau Cốc Chà từng là bức tường thành tự nhiên che chở cho các cơ sở cách mạng hoạt động trong thời kỳ tiền khởi nghĩa. Khi tuyến Quốc lộ 4A và cung đèo Mẻ Pia 14 tầng được nâng cấp hoàn chỉnh, hành lang kết nối giữa các xã biên giới như Xuân Trường, Khánh Xuân, Cô Ba với trung tâm huyện lỵ Bảo Lạc đã được rút ngắn đáng kể.
Sự thông suốt của cung đèo đã kết nối các bản làng của người Tày, Nùng, Mông, Dao, Lô Lô hòa vào nhịp phát triển chung của tỉnh. Cùng với truyền thống chế tác thủ công tinh xảo của đồng bào vùng cao như nghề chạm bạc người Dao Đỏ Nguyên Bình, tuyến đường qua đèo Mẻ Pia đã góp phần hình thành trục giao lưu văn hóa đặc sắc xuyên suốt dải miền tây Cao Bằng.
Bản sắc văn hóa cộng đồng tại xã Xuân Trường
Phía bên kia đỉnh đèo Mẻ Pia 14 tầng, thung lũng xã Xuân Trường mở ra không gian văn hóa bản địa đậm đà bản sắc của các dân tộc Tày, Nùng, Mông và Dao. Cư dân nơi đây sinh sống quần tụ trong những bản làng tựa lưng vào vách núi đá vôi, mặt hướng ra những cánh đồng thung lũng nhỏ hẹp được bồi đắp bởi nguồn nước suối ngầm chảy ra từ lòng núi karst.
Đời sống tinh thần của đồng bào quanh khu vực đèo Khau Cốc Chà được nuôi dưỡng bởi những làn điệu dân ca truyền thống và không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng tại các phiên chợ vùng cao. Mỗi dịp xuân về hay vào các ngày phiên định kỳ, người dân từ khắp các bản làng phía bên kia đèo lại vượt qua 14 tầng dốc để hội tụ về trung tâm huyện tham gia chợ tình Phong Lưu Bảo Lạc, đồng thời gìn giữ những phong vị ẩm thực miền sơn cước như bò gác bếp Cao Bằng thơm nồng khói bếp củi rừng.
Hệ sinh thái nông sản ôn đới đặc hữu dưới chân đèo
Nhờ độ cao địa hình lớn cùng vi khí hậu mát mẻ quanh năm được bao bọc bởi các dãy núi đá vôi cao trên 1.000 m, thung lũng xã Xuân Trường ngay dưới chân đèo Mẻ Pia 14 tầng sở hữu điều kiện thổ nhưỡng lý tưởng cho các giống cây trồng bản địa quý hiếm.
Nổi bật nhất trong hệ sinh thái nông sản gắn liền với cung đèo này là những vườn lê Bảo Lạc Cao Bằng và mận máu Bảo Lạc bung nở hoa trắng muốt mỗi độ xuân về và kết trái ngọt mát vào mùa hạ. Bên cạnh đó, những cánh đồng dưới thung lũng Xuân Trường còn là vùng gieo trồng giống gạo nếp Hương Bảo Lạc trứ danh với hạt tròn mẩy, dẻo thơm, được vận chuyển qua những khúc cua tay áo của đèo Mẻ Pia để lan tỏa khắp mọi miền.
| Thực thể văn hóa và sản vật | Phân loại chuyên mục | Mối liên hệ không gian với đèo Mẻ Pia 14 tầng |
|---|---|---|
| Mận máu Bảo Lạc | Đặc sản bản địa | Trồng tập trung tại thung lũng xã Xuân Trường ngay dưới chân đèo, tạo cảnh quan mùa hoa và mùa quả đặc sắc |
| Lê Bảo Lạc Cao Bằng | Đặc sản bản địa | Giống cây ăn quả ôn đới đặc hữu thích nghi với vi khí hậu mát lạnh của vùng núi đá quanh đèo |
| Gạo nếp Hương Bảo Lạc | Đặc sản bản địa | Canh tác trên các cánh đồng thung lũng Xuân Trường được tưới tắm bởi nguồn nước khe núi Khau Cốc Chà |
| Chợ tình Phong Lưu Bảo Lạc | Lễ hội truyền thống | Tâm điểm giao lưu văn hóa của đồng bào các dân tộc vượt đèo Mẻ Pia 14 tầng về dự hội mỗi dịp xuân thu |
| Khu di tích Pác Bó | Địa điểm lịch sử | Kết nối trực tiếp qua tuyến đường biên giới liên huyện từ xã Xuân Trường sang huyện Hà Quảng |
Giá trị bảo tồn và vị thế danh thắng đèo Mẻ Pia 14 tầng
Trong bức tranh tổng thể về di sản thiên nhiên và văn hóa vùng Đông Bắc, đèo Mẻ Pia 14 tầng khẳng định vị thế là một điểm nhấn cảnh quan độc đáo, nơi hội tụ vẻ đẹp kiến tạo địa chất triệu năm với ý chí chinh phục thiên nhiên kiên cường của con người Việt Nam.
Biểu tượng cảnh quan trên tuyến phía Tây Công viên địa chất
Trong cấu trúc không gian phía Tây của tỉnh, đèo Mẻ Pia 14 tầng đóng vai trò là một điểm nhấn thị giác tiêu biểu, minh chứng sống động cho quá trình tiến hóa địa hình karst đỉnh nhọn – sườn dốc đặc trưng của miền núi phía Bắc. Sự hiện diện của cung đèo giữa lòng các khối núi đá vôi tai mèo giúp người quan sát cảm nhận trực quan quy mô đồ sộ của các đứt gãy kiến tạo địa chất đã định hình nên vùng đất biên cương này.
Giá trị cảnh quan của đèo Mẻ Pia 14 tầng gắn liền mật thiết với hệ sinh thái rừng phòng hộ đầu nguồn trên sườn đỉnh Khau Cốc Chà. Việc bảo tồn thảm thực vật rừng tự nhiên không chỉ giữ gìn vẻ đẹp thẩm mỹ nguyên sơ cho cung đèo mà còn có ý nghĩa quyết định trong việc chống xói mòn, hạn chế sạt lở đá vôi và bảo vệ sự bền vững lâu dài cho kết cấu 14 tầng dốc.
Ý nghĩa kết nối di sản và phát triển vùng cao
Sự hiện diện của đèo Mẻ Pia 14 tầng trên tuyến Quốc lộ 4A là minh chứng tiêu biểu cho triết lý phát triển hạ tầng gắn liền với gìn giữ bản sắc văn hóa và cảnh quan tự nhiên vùng dân tộc thiểu số. Công trình không chỉ xóa bỏ rào cản địa hình biệt lập của xã Xuân Trường mà còn trở thành biểu tượng đầy tự hào của người dân huyện Bảo Lạc. Trên hành trình số hóa và lan tỏa giá trị di sản văn hiến bản địa, chuyên trang Cao Bằng NSSC tiếp tục cập nhật hệ thống tư liệu bách khoa toàn diện, giúp độc giả khắp nơi khám phá chiều sâu lịch sử, địa chất và văn hóa của từng danh thắng trên quê hương cội nguồn cách mạng.
Trải qua năm tháng cùng nắng gió biên thùy, đèo Mẻ Pia 14 tầng vẫn hiên ngang vắt mình qua vách đá dựng đứng của núi rừng Bảo Lạc như một bản anh hùng ca bằng đá và nhựa đường giữa đại ngàn Đông Bắc. Sự hòa quyện tuyệt mỹ giữa địa hình núi đá vôi tai mèo kỳ vĩ, cấu trúc 14 khúc cua tay áo ngoạn mục và không gian văn hóa bản địa trù phú nơi thung lũng Xuân Trường đã đưa đèo Mẻ Pia 14 tầng trở thành một di sản cảnh quan đáng tự hào của vùng đất non nước Cao Bằng.
NSSC Cao Bằng
caobang.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Cao Bằng.
Xem thêm các bài trong chuyên mục Địa điểm Cao Bằng.
Bài liên quan
Núi Mắt Thần Trà Lĩnh - Tuyệt tác hang xuyên sơn kỳ vĩ giữa thung lũng thảo nguyên Nặm Trá
Núi Mắt Thần Trà Lĩnh gây ấn tượng với lỗ thủng tròn đường kính hơn 50 mét xuyên qua vách đá vôi. Cùng tìm hiểu lịch sử kiến tạo Phja Piót và thung lũng Nặm Trá.
Hồ Thang Hen - Tuyệt tác mặt gương ngọc bích giữa quần thể ba mươi sáu hồ núi đá
Hồ Thang Hen nổi bật với làn nước xanh ngọc bích bốn mùa giữa hệ thống 36 hồ núi đá vôi tự nhiên. Cùng khám phá cơ chế thủy văn ngầm và huyền tích vùng Trà Lĩnh.
Công viên địa chất Non nước Cao Bằng - Biên niên sử năm trăm triệu năm của miền đá vôi biên viễn
Công viên địa chất Non nước Cao Bằng lưu giữ lịch sử kiến tạo vỏ Trái Đất hơn 500 triệu năm. Khám phá địa hình karst kỳ vĩ và không gian văn hóa bản địa đặc sắc.



